Zawiercie to miasto w województwie śląskim, które słynie jako brama Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Jeśli szukasz ciekawych miejsc do odwiedzenia na jednodniową wycieczkę lub weekendowy wypad, ten przewodnik po zawiercie atrakcje pomoże zaplanować niezapomnianą podróż. Znajdziesz tu zabytki, ruiny zamków, jaskinie, punkty widokowe i wiele atrakcji dla dzieci — wszystko, co warto zobaczyć na własne oczy w powiecie zawierciańskim.
Spis treści
Co ciekawego w Zawierciu i z czego słynie miasto?
Zawiercie to miasto o bogatej historii przemysłowej, położone w centralnej części województwa śląskiego. Prawa miejskie otrzymało w 1862 roku, a jego rozwój związany był z przemysłem włókienniczym i hutniczym. Miasto znajduje się u wrót Jury Krakowsko-Częstochowskiej, co czyni je doskonałym punktem wypadowym do zwiedzania zamków na Szlaku Orlich Gniazd, jaskiń i formacji skalnych. Czy Zawiercie ma rynek? Tak — w centralnej części miasta znajduje się plac pełniący funkcji rynku, wokół którego koncentruje się życie mieszkańców.
Zabytki w Zawierciu
W Zawierciu i okolicy Zawiercia znajduje się wiele cennych zabytków. Osiedle robotnicze TAZ (Towarzystwa Akcyjnego Zawiercie) to cenny przykład XIX-wiecznej architektury przemysłowej. Na osiedle wchodzi zespół budynków fabrycznych, mieszkalnych i budynku łaźni, w której dziś mieści się Galeria Stara Łaźnia. Warto odwiedzić również Muzeum Regionalne prezentowane w zabytkowym budynku, kirkut w Kromołowie z ponad 900 macewami oraz zabytkowy Dworzec PKP wzniesiony około 1910 roku. W Zawierciu znajduje się też dzwonnica kościelna i pomnik Jana Pawła II.
Kościół św. Apostołów Piotra i Pawła
Bazylika Kolegiacka Świętych Apostołów Piotra i Pawła to najważniejszy kościół w Zawierciu. W skład wchodzi kościół murowany z czerwonej cegły, wzniesiony w latach 1896–1903 w stylu neogotyckim na planie krzyża łacińskiego. Budowlę zaprojektował Hugo Kuder. Kościół św. Apostołów wyróżnia się pięcioma wieżami — dwie okazałe wieża frontowe dominują nad miastem. Wewnątrz warto zobaczyć kolorowe witraże, marmurowy ołtarz główny i galerie biegnące dookoła wnętrza. W 2009 roku świątynia otrzymała godność bazyliki mniejszej. Kościół jest wpisany do rejestru zabytków, a zwiedzanie jest bezpłatne. W pobliżu kościoła znajduje się również figura Najświętszej Maryi Panny Niepokalanie Poczętej z 1904 roku.
Zamek Ogrodzieniec i Park Miniatur
Zamek Ogrodzieniec w Podzamczu to największa atrakcja w okolicy Zawiercia i najczęściej odwiedzany obiekt na Szlaku Orlich Gniazd. Ruiny zamku wznoszą się na najwyższym wzniesieniu Jury Krakowsko-Częstochowskiej (515,5 m n.p.m.). W czasach Kazimierza Wielkiego wzniesiono tu gotycki zamek murowany, a następnie przeszedł on w ręce zamożnych rodów krakowskich — Bonerów, którzy przebudowali go w renesansową rezydencję (1530–1545). Zamek został splądrowany i zniszczony podczas potopu szwedzkiego w XVII wieku i nigdy nie odzyskał dawnej świetności.
Bilety: normalny 30 zł, ulgowy 21 zł. Godziny: pn–pt 9:00–15:00, sb–nd 9:00–16:00. Zamek otwarty cały rok. Dojazd z Zawiercia: ok. 12 km samochodem (20 min).
Więcej informacji: zamek-ogrodzieniec.pl
Zamek Ogrodzieniec — siedziba w rękach biskupów krakowskich
Historia zamku splata się z krakowskimi elitami kościelnymi. Jan Feliks Rzeszowski — kanonik krakowski — był jednym z właścicieli, a zamek następnie przeszedł w ręce biskupów krakowskich i patrycjuszy. W Siewierzu początkowo zamek pełnił podobną funkcję obronną. Na zamku kręcono filmy: „Janosik” (1974), „Zemstę” Andrzeja Wajdy (2002) i serial Netflixa „Wiedźmin” (2019), w którym ruiny zagrały rolę zamku Sodden — co warto zobaczyć na własne oczy.
Park Miniatur przy Zamku Ogrodzieniec
Park Miniatur w Podzamczu prezentuje modele zamków ze Szlaku Orlich Gniazd w skali 1:25. Wśród prezentowanych makiet znajduje się Zamek Ogrodzieniec, Wawel, klasztor na Jasnej Górze (część zespołu klasztornego paulinów), zamki w Bobolicach, Mirowie, Pieskowej Skale, Ojcowie i wiele innych. Park prezentuje również repliki machin oblężniczych w skali 1:1.
Bilety: normalny 12 zł, ulgowy 10 zł, rodzinny 39 zł. Godziny (sezon): maj–sierpień 10:00–20:00. Park jest nieczynny od listopada do kwietnia.
Więcej informacji: park-ogrodzieniec.pl
Gród na Górze Birów — stanowisko archeologiczne
Gród na Górze Birów (461 m n.p.m.) w gminie Ogrodzieniec to fascynujące miejsca archeologiczne na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Ślady osadnictwa sięgają ponad 30 000 lat. W 2008 roku powstała rekonstrukcja grodu z przełomu XIII i XIV wieku — wieża bramna, wieża strażnicza i chata z prezentowanymi zabytkami. Dojście z parkingu w Podzamczu zajmuje ok. 20 min (1,5 km). Bilety: normalny 10 zł, ulgowy 8 zł. Gród jest zamknięty w sezonie jesienno-zimowym.
Góra Birów — punkty widokowe
Z Góry Birów roztaczają się jedne z najpiękniejszych panoram na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej. Najlepsze punkty widokowe to wieża obserwacyjna w grodzie (360°), krawędź skalna z widokiem na ruiny zamku oraz punkt „Suchy Połeć” w Podzamczu. Na górę prowadzą szlaki: czerwony Szlak Orlich Gniazd i niebieski Szlak Warowni Jurajskich.
Okiennik Wielki — skalna ikona Jury
Okiennik Wielki w miejscowości Skarżyce to imponująca Skała Rzędowa o wysokości 30–35 metrów z naturalnym „oknem” skalnym. To jedno z najpiękniejszych ciekawych miejsc do odwiedzenia w powiecie zawierciańskim. Skała Rzędowa oferuje ponad 100 dróg wspinaczkowych (trudność V+ do VI.7). Dojazd z Zawiercia to ok. 10 km. Parking bezpłatny przy polanie. Autobus nr 5 z dworca PKP Zawiercie do Skarżyc.
Pustynia Błędowska
Pustynia Błędowska, nazywana „Polską Saharą”, to unikatowy krajobraz w formie rezerwatu przyrody na pograniczu województw śląskiego i małopolskiego. Możliwe aktywności: spacery szlakami, jazda na rowerze, nordic walking, fotografia i loty paralotnią. Trzy główne punkty widokowe: Róża Wiatrów, Czubatka i Dąbrówka. Wstęp bezpłatny, otwarte całą dobę. Uwaga: północna część to poligon wojskowy (zakaz wstępu). Na terenie pustyni można zobaczyć zwierzęta i unikalne gatunki roślin chronione w ramach Natura 2000.
Atrakcje w okolicy Zawiercia — jaskinie, muzeum i inne ciekawe miejsca
W powiecie zawierciańskim i gminie Kroczyce znajduje się wiele atrakcji wartych odwiedzenia. Jaskinie stanowią jedne z najciekawszych miejsc — Jaskinia Głęboka (1,5 km, zwiedzanie z przewodnikiem) i jaskinie w Rezerwacie Góra Zborów. Muzeum Regionalne w Zawierciu prezentuje historię miasta, a w pobliskim zabytkowym młynie elektrycznym w miejscowości Blanowice można zobaczyć dawne urządzenia przemysłowe. Dom Pielgrzyma przy kościele to ciekawe miejsce dla grup. Na przedmieściu Żarek i w miejscowościach wokół Zawiercia rozciągają się trasy do zamków w Mirowie, Bobolicach i Smoleniu. Zimą warto sprawdzić, czy szkoła narciarska w okolicy organizuje zajęcia na pobliskich stokach.
Zamek biskupi w Siewierzu, który był własnością książąt cieszyńskich, leży ok. 18 km od Zawiercia. Ruiny zamku w Siewierzu oferują sale wystawowe i ciekawy park wokół budynku.
Szlaki, wspinaczka i aktywności outdoorowe
Główne szlaki piesze to Szlak Orlich Gniazd (czerwony, ~163 km), Szlak Warowni Jurajskich (niebieski, 51,5 km przez Zawiercie) i lokalne trasy w powiecie zawierciańskim. Rowerem warto przejechać Pętlę Zawierciańską (31 km, łatwa, start od dworca PKP). Skała Rzędowa w Bzowie i Okiennik Wielki to kluczowe sektory wspinaczkowe na szlaku jurajskim. Warto korzystać z aplikacji turystycznych do śledzenia tras i lokalizacji atrakcji — informacje wyświetlane w aplikacji Mapa Turystyczna (mt.gov.pl) ułatwiają planowanie. W serwisie traseo.pl znajdziesz gotowe trasy GPS.
Noclegi i praktyczne informacje
W Zawierciu i okolicy dostępne są hotele (Villa Verde Resorts & SPA), pensjonaty, agroturystyki (Pod Zamkiem w Podzamczu, Ranczo Czerwony Młyn) i tanie noclegi. Niezbędne jest rezerwowanie z wyprzedzeniem w sezonie letnim.
Dojazd pociągiem: Dworzec PKP Zawiercie — z Katowic (45–60 min), Krakowa (1 h), Warszawy (2,5–3 h). Samochodem: DK78 z Krakowa, S1 z Katowic.
Mapa i plan jednodniowej wycieczki
Proponowany harmonogram: 9:00 Bazylika w centrum Zawiercia → 10:30 Źródła Warty → 11:30 Okiennik Wielki → 13:00 Zamek Ogrodzieniec w Podzamczu → 15:00 Park Miniatur → 16:00 Gród na Górze Birów → 17:00 powrót. Interaktywna mapa dostępna w aplikacji Mapa Turystyczna. Lokalizacji poszczególnych atrakcji szukaj w serwisie Google Maps pod hasłem „zawiercie atrakcje”.
Lokalne wydarzenia i inspiracje
W Zawierciu odbywają się ciekawe wydarzenia: Dni Zawiercia (czerwiec), Turniej Rycerski i Wieczory z Duchami na Zamku Ogrodzieniec, festiwal Juromania na Pustyni Błędowskiej oraz wystawy w Galerii MOK.
Przydatne linki:
- zawiercie.eu — oficjalna strona miasta
- zamek-ogrodzieniec.pl — bilety i godziny zamku
- park-ogrodzieniec.pl — Park Miniatur
- jura.travel — portal turystyczny Jury
- slaskie.travel — turystyka w województwie śląskim
- orlegniazda.pl — Szlak Orlich Gniazd
- pustyniabledowska.pl — Pustynia Błędowska
- koleo.pl — rozkład pociągów
- nocowanie.pl — noclegi w okolicy
- traseo.pl — szlaki GPS
