Aktywność podatnika w postępowaniu – dlaczego ma znaczenie

W każdym postępowaniu podatkowym podatnik występuje jako strona i ma pełne prawo bronić swoich interesów, przedstawiać argumenty i domagać się przeprowadzenia dowodów. To właśnie aktywność podatnika decyduje o tym, czy organ zgromadzi materiał dowodowy w sposób rzetelny i pełny. Brak działania często prowadzi do utraty szansy na wykazanie racji, a w konsekwencji – do niekorzystnej decyzji podatkowej. 

Warto sięgnąć po praktyczne wskazówki zawarte w artykule „Dlaczego warto być aktywnym w postępowaniu podatkowym – czyli jak skutecznie bronić się przed fiskusem” dostępne na stronie: https://ikidp.pl/blog/dlaczego-warto-byc-aktywnym-w-postepowaniu-podatkowym-czyli-jak-skutecznie-bronic-sie-przed-fiskusem/

Rola podatnika jako strony postępowania – prawo do obrony

Podatnik ma prawo:

• uczestniczyć czynnie w każdym etapie postępowania,

• wskazywać dowody, wnosić o ich przeprowadzenie i oceniać już zebrane materiały,

• składać oświadczenia i wnioski,

• żądać uzasadnienia działań lub zaniechań organu.

To przejaw fundamentalnej zasady – czynnego udziału strony w postępowaniu.

Dowód „z urzędu” a dowód „na wniosek strony”. Dowód w postępowaniu podatkowym

Organ podatkowy prowadzi postępowanie na zasadzie prawdy obiektywnej, co oznacza, że powinien dokonywać ustaleń z urzędu. Jednak w praktyce to podatnik najlepiej zna stan faktyczny i dokumenty, dlatego inicjatywa w przedstawianiu dowodów spoczywa również na nim. Dowód na wniosek strony wymusza na organie rozpoznanie wniosku i odniesienie się do niego w decyzji.

Art. 188 Ordynacji podatkowej formułuje jedną z kluczowych zasad postępowania dowodowego w sprawach podatkowych – prawo strony do żądania przeprowadzenia dowodu oraz obowiązek organu do uwzględnienia takiego żądania. Przepis stanowi, że wniosek dowodowy podatnika należy uwzględnić, jeżeli dotyczy on okoliczności mających znaczenie dla sprawy, chyba że okoliczności te są już wystarczająco potwierdzone innym dowodem. Oznacza to, że prawo inicjatywy dowodowej jest szerokie, ale nie absolutne, a ocena zasadności wniosku spoczywa na organie podatkowym, który musi jednak działać racjonalnie, obiektywnie i zgodnie z zasadami postępowania podatkowego.

Dlaczego nie warto czekać na inicjatywę organu? Prawa podatnika kontrola

Organ ma prawo pominąć dowody, o których nie wie lub których nie uzna za potrzebne. Podatnik, który pozostaje bierny, często przekonuje się o tym dopiero wtedy, gdy pojawia się decyzja wymiarowa. Wniosek o przeprowadzenie dowodu trzeba złożyć na etapie, gdy jego przeprowadzenie może realnie zmienić wynik sprawy.

W jakich sytuacjach podatnik może żądać przeprowadzenia dowodu?

Postępowanie podatkowe vs. czynności sprawdzające fiskusa i kontrola skarbowa

Uprawnienie do wnioskowania o dowód przysługuje w:

• postępowaniu podatkowym,

• kontroli podatkowej,

• kontroli celno-skarbowej,

• częściowo również w czynnościach sprawdzających (choć tu organ może wniosek ograniczyć).

Przykłady dowodów możliwych do wnioskowania

Podatnik może wnosić m.in. o:

• faktury, umowy, potwierdzenia zapłaty,

• korespondencję handlową,

• zeznania świadków,

• opinię biegłego,

• ekspertyzy techniczne lub wyceny,

• dowody z dokumentacji księgowej,

• dowody z oględzin.

Kluczowy warunek: każdy dowód musi mieć związek z przedmiotem sprawy, np. z ustaleniem wysokości podatku, dochowania staranności lub wykazaniem istnienia transakcji.

Moment procesowy – kiedy najpóźniej można złożyć wniosek o dowód?

Najlepszym momentem jest jak najwcześniejszy etap postępowania, jednak podatnik może składać wnioski aż do czasu, gdy:

• organ zamknie postępowanie,

• albo sprawa zostanie przekazana do decyzji.

Po wydaniu decyzji można wnioskować ponownie – w ramach odwołania lub skargi do WSA.

Jak skutecznie wnioskować o przeprowadzenie dowodu?

Elementy skutecznego wniosku dowodowego

Aby organ nie miał podstaw do pominięcia wniosku, powinien on zawierać:

• oznaczenie dowodu,

• wskazanie okoliczności, którą dowód ma potwierdzić,

• uzasadnienie potrzeby przeprowadzenia dowodu.

Najczęstsze błędy podatników – odrzucenie dowodu

Organ może pominąć dowód, gdy:

• wniosek nie wskazuje, na jaką okoliczność dowód ma zostać przeprowadzony,

• dowód nie ma związku ze sprawą,

• dowód jest nieprecyzyjny lub nie można go wykonać,

• został złożony zbyt późno bez usprawiedliwienia.

Znaczenie związku dowodu z przedmiotem sprawy

Jeśli dowód nie wpływa na ustalenie zobowiązania podatkowego, organ może go pominąć. Dlatego w uzasadnieniu zawsze trzeba wyjaśnić, dlaczego dowód ma znaczenie dla rozstrzygnięcia.

Co robić, gdy fiskus nie przeprowadza dowodu?

Prawo do sprzeciwu i wniosek o uzasadnienie

Jeśli organ pomija dowód lub go odrzuca, podatnik może:

• żądać uzasadnienia decyzji w tym zakresie,

• złożyć ponowny wniosek,

• wskazać pominięcie dowodu jako zarzut w odwołaniu,

• podnosić naruszenie zasady prawdy materialnej przed WSA.

Przygotowanie do sporu przed sądem. Postępowanie przed WSA

W postępowaniu przed sądem administracyjnym kluczowe jest wykazanie, że:

• dowód mógł zmienić wynik sprawy,

• organ naruszył przepisy, w szczególności np. art. 122 Ordynacji podatkowej,

• strona była aktywna i zgłaszała wnioski dowodowe we właściwym czasie.

Kurs IKIDP – wzory pism i procedury krok po kroku

Chcąc zwiększyć skuteczność działań w kontaktach z fiskusem, warto korzystać z gotowych narzędzi procesowych. 

Kurs „Wzory pism podatkowych – czynności sprawdzające, kontrole, postępowania, egzekucje” zawiera komplet formularzy i instrukcji, które pomagają prawidłowo sporządzić wniosek o przeprowadzenie dowodu, reagować na działania organu oraz przygotować się do obrony swoich praw w toku kontroli i postępowań podatkowych.