Prawo karne skarbowe jest dziedziną prawa karnego, która chroni interesy finansowe Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego oraz UE. Niektórzy mylnie zakładają, że to część prawa podatkowego. Błąd wynika z faktu, że omawiana dyscyplina dotyczy obowiązków podatkowych. Tymczasem osoba, której postawiono zarzuty karne skarbowe, powinna szukać pomocy nie w kancelarii doradztwa podatkowego, ale u adwokata karnisty, czyli prawnika specjalizującego się w sprawach karnych.
Spis treści
Sprawy karno-skarbowe
Aktem prawnym, który reguluje sprawy karne skarbowe, jest Kodeks karny skarbowy (dalej: Kks) z dnia 10 września 1999 r.
Penalizuje on czyny polegające na naruszaniu zakazów i nakazów prawa finansowego należącego do obszaru zadań ministra finansów, tj. prawa podatkowego, celnego, dewizowego oraz w zakresie gier hazardowych. Pomocniczo w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego, o ile przepisy Kks nie stanowią inaczej.
Polski ustawodawca kieruje się zasadą odpowiedzialności indywidualnej. Zarzuty na gruncie przepisów karnych skarbowych można postawić tylko osobie fizycznej, a nie spółce.
Kiedy podatnik popełnia wykroczenie, a kiedy przestępstwo skarbowe?
W tym miejscu należy dokonać rozróżnienia między przestępstwami a wykroczeniami karnymi skarbowymi. Przestępstwa skarbowe dotyczą niedozwolonych zachowań większej wagi. Są one zagrożone:
- karą grzywny w stawkach dziennych (od 10 do 720 stawek),
- karą ograniczenia wolności,
- karą pozbawienia wolności (od 5 dni do 5 lat).
Ponadto przepisy przewidują wiele środków karnych, czyli dodatkowych dolegliwości, które są wymierzane sprawcy obok głównej kary lub zamiast niej. Obejmują one:
- dobrowolne poddanie się karze,
- przepadek przedmiotów,
- ściągnięcie równowartości pieniężnej przepadku przedmiotów,
- przepadek korzyści majątkowej,
- ściągnięcie równowartości pieniężnej przepadku korzyści majątkowej,
- zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej, zajmowania określonego stanowiska lub wykonywania określonego zawodu,
- podanie wyroku do publicznej wiadomości,
- pozbawienie praw publicznych,
- środki związane z poddaniem sprawcy próbie.
Wykroczenie skarbowe to czyn mniejszej wagi – jest zabroniony przez Kks pod groźbą kary grzywny określonej kwotowo, jeżeli kwota uszczuplonej lub narażonej na uszczuplenie należności publicznoprawnej albo wartość przedmiotu czynu nie przekracza pięciokrotnej wysokości minimalnego wynagrodzenia w czasie jego popełnienia.
Przepisy przewidują, że czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma, nie jest przestępstwem skarbowym lub wykroczeniem skarbowym.
Przestępstwa i wykroczenia karne skarbowe umyślne i nieumyślne
Przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe można popełnić wyłącznie umyślnie, chyba że przepisy wyraźnie stanowią, że w danej sytuacji możliwy jest wariant nieumyślny. Tak dzieje się jednak bardzo rzadko – przepisy Kks przewidują tylko dwa przestępstwa karne skarbowe, które można popełnić nieumyślnie. Jest to paserstwo akcyzowe (art. 65 §2 Kks) oraz paserstwo celne (art. 91 §2 Kks).
Aby ustalić, czy sprawca działał umyślnie, trzeba odpowiedzieć na pytanie, jakimi zamiarami się kierował. Umyślnie działa osoba, która chce dany czyn popełnić i zmierza do tego, albo wprawdzie nie zmierza, ale godzi się na określony skutek.
Z kolei przestępstwo lub wykroczenie nieumyślne popełnia osoba, która nie miała zamiaru naruszyć przepisów, ale nie dochowała należytej staranności, choć miała taką możliwość.
Przestępstwa i wykroczenia karne skarbowe
Właściwe do orzekania w sprawach karnych skarbowych są sądy powszechne albo sądy wojskowe, nie zaś administracyjne, które rozstrzygają spory podatkowe.
Do najczęściej stawianych zarzutów przestępstw i wykroczeń karnych skarbowych należą:
- karuzele VAT,
- oszustwa podatkowe,
- zawyżanie kosztów uzyskania przychodu,
- przyjęcie lub wystawienie nierzetelnej albo pustej faktury VAT,
- narażenie na nienależny zwrot podatkowej należności publicznoprawnej,
- nielegalna optymalizacja podatkowa,
- firmanctwo,
- organizacja nielegalnych gier hazardowych,
- przestępstwa akcyzowe.
Można też dokonać klasyfikacji typów przestępstw i wykroczeń skarbowych z uwagi na rodzaj tych naruszanych. Taki podział można wyczytać wprost z kolejnych rozdziałów kodeksu, które dotyczą:
- przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych przeciwko obowiązkom podatkowym i rozliczeniom z tytułu dotacji lub subwencji (art. 54–84 Kks),
- przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych przeciwko obowiązkom celnym oraz zasadom obrotu z zagranicą towarami i usługami (art. 85–96 Kks),
- przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych przeciwko obrotowi dewizowemu (art. 97–106ł Kks),
- przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbowych przeciwko organizacji gier hazardowych (art. 107–111 Kks).
Adwokat – sprawy karno-skarbowe
Postawienie zarzutu przestępstwa karnego skarbowego może się wiązać z bardzo poważnymi konsekwencjami. W przypadku skazania dotkliwa może być nie tylko kara finansowa, ale i środek karny, na przykład w postaci zakazu prowadzenia określonej działalności gospodarczej. Z tego powodu osoba, której postawiono takie zarzuty, powinna jak najszybciej skontaktować się z adwokatem, który ma doświadczenie w prowadzeniu spraw karno-skarbowych.
