„Skup się”, „posłuchaj do końca”, „wróć do zadania” – takie komunikaty często pojawiają się w rozmowach z sześciolatkiem. Sama prośba o koncentrację nie sprawi jednak, że dziecku nagle będzie łatwiej utrzymać uwagę. To umiejętność, która rozwija się stopniowo i potrzebuje odpowiednich warunków oraz ćwiczeń dopasowanych do wieku. Jak wspierać ją przed rozpoczęciem szkoły? W zerówce Baby City na warszawskim Mokotowie koncentracja i uważność są rozwijane poprzez projekty, zabawę, zajęcia sensoryczne, twórczość oraz aktywność fizyczną.
Spis treści
Dlaczego sześciolatkowi czasami trudno się skoncentrować?
Dorosły potrafi zmobilizować się do wykonania niezbyt interesującego zadania, ponieważ rozumie jego cel i konsekwencje odłożenia go na później. Od sześciolatka trudno oczekiwać dokładnie takiego samego podejścia. Dziecku łatwiej utrzymać uwagę, kiedy zadanie je angażuje, jego zasady są zrozumiałe, a cel znajduje się w zasięgu możliwości.
Znaczenie mają również warunki, w których dziecko pracuje. Hałas, rozmowy w tle, nadmiar przedmiotów znajdujących się w zasięgu wzroku czy kilka poleceń wydanych jednocześnie mogą skutecznie odciągać uwagę. Podobnie działa zmęczenie. Sześciolatek, który ma za sobą wiele godzin aktywności, niekoniecznie będzie gotowy do kolejnego ćwiczenia wymagającego spokojnego siedzenia i skupienia.
Dlatego zamiast wielokrotnie przypominać „skup się”, lepiej przyjrzeć się samemu zadaniu. Czy dziecko wie, co ma zrobić? Czy polecenie nie jest zbyt rozbudowane? Czy może wykonać pracę etapami? Czy przed rozpoczęciem miało możliwość ruchu? Czasami niewielka zmiana organizacji przynosi lepszy efekt niż kolejne upomnienie.
Koncentrację można ćwiczyć podczas działania
Skupienie uwagi nie oznacza wyłącznie spokojnego siedzenia przy stoliku. Dziecko koncentruje się również wtedy, gdy próbuje skonstruować budowlę, zapamiętuje zasady gry, odtwarza rytm, wykonuje kolejne etapy eksperymentu albo przygotowuje wspólny projekt z innymi dziećmi. Takie sytuacje wymagają obserwowania, reagowania i pamiętania o tym, do czego zmierza wykonywane działanie.
Dobrym treningiem są zadania mające wyraźny początek i koniec. Sześciolatek może najpierw zaplanować, co chce zrobić, następnie przygotować potrzebne materiały, wykonać pracę i na końcu sprawdzić rezultat. Jeżeli coś się nie uda, pojawia się dodatkowe wyzwanie – trzeba ustalić przyczynę i spróbować ponownie. W ten sposób koncentracja łączy się z cierpliwością oraz wytrwałością w dążeniu do celu.
Pomagają również aktywności, które wymagają uważnej obserwacji. Wyszukiwanie różnic, odwzorowywanie konstrukcji z klocków, proste doświadczenia, gry pamięciowe czy zabawy rytmiczne sprawiają, że skupienie ma dla dziecka konkretny cel. Nie ćwiczy koncentracji dla samego ćwiczenia, lecz potrzebuje jej, aby ukończyć zadanie.
Nie należy przy tym zapominać o ruchu. Aktywność fizyczna i zadania wymagające skupienia nie muszą być traktowane jako przeciwieństwa. Gra zespołowa wymaga przecież obserwowania sytuacji, przestrzegania zasad i reagowania na zachowanie pozostałych uczestników. Podobnie podczas tańca, ćwiczeń ruchowych czy zabawy z piłką dziecko musi kontrolować własne ciało, śledzić instrukcję i dostosowywać działanie do zmieniającej się sytuacji.
Jak nad koncentracją pracują sześciolatki w Baby City?
Rozwijanie koncentracji i uważności jest jednym z elementów programu zerówki Baby City. Placówka działa na warszawskim Mokotowie, a grupa sześciolatków realizuje finalny etap Baby City Early Learning Program™. Przygotowanie do dalszej edukacji obejmuje nie tylko czytanie, pisanie czy matematykę, ale również kompetencje potrzebne dziecku do samodzielnego funkcjonowania i uczenia się.
Jednym z obszarów programu jest „zabawa w uważność”. Obejmuje ona ćwiczenia koncentracji i uważności, zajęcia sensoryczne oraz trening umiejętności społecznych. Baby City wykorzystuje również projekty oparte na zaangażowaniu emocjonalnym, warsztaty kreatywności i prowokacje edukacyjne inspirowane podejściem Reggio Emilia.
Koncentracja jest ćwiczona także przy okazji innych aktywności. Podczas nauki matematyki i kodowania dzieci rozwijają logiczne myślenie, a w pracy projektowej planują działania, rozwiązują problemy i wyciągają wnioski. Projekty grupowe wymagają dodatkowo słuchania innych osób, pamiętania o swojej części zadania i doprowadzenia wspólnej pracy do końca.
Program obejmuje również sztukę – plastyczną, filmową, teatralną, muzyczną i taneczną – oraz sport, m.in. gry zespołowe, tenis i łyżwy. Różnorodność aktywności pozwala pracować nad skupieniem w kilku kontekstach. Sześciolatek może potrzebować koncentracji podczas czytania, ale także przy zapamiętywaniu sekwencji ruchów, realizacji projektu czy wykonywaniu zadania wspólnie z grupą.
Więcej o tym, jak wygląda praca w zerówce i jakie obszary obejmuje program dla sześciolatków w Baby City, można przeczytać na stronie placówki: https://baby-city.pl/zerowka/.
Mniej przypominania, więcej warunków do samodzielnego skupienia
Rodzic może wspierać rozwój koncentracji również podczas zwyczajnych domowych czynności. Warto zacząć od prostych zasad. Jedno polecenie przekazane spokojnie i konkretnie jest dla dziecka łatwiejsze do wykonania niż lista kilku rzeczy, o których ma jednocześnie pamiętać. Większe zadanie można natomiast podzielić na krótsze etapy.
Pomocne jest także ograniczenie bodźców, które konkurują o uwagę dziecka. Jeżeli sześciolatek układa puzzle albo rysuje, włączony w tle telewizor nie ułatwi mu pracy. Nie trzeba jednak tworzyć całkowicie sterylnych warunków. Chodzi raczej o to, aby dziecko miało możliwość rzeczywistego zaangażowania się w jedną czynność.
Dorosły nie musi też natychmiast interweniować, kiedy uwaga zaczyna słabnąć. Warto dać dziecku chwilę na samodzielny powrót do działania. Jeżeli za każdym razem usłyszy przypomnienie, zanim samo zauważy, że przerwało pracę, trudniej będzie mu stopniowo przejmować odpowiedzialność za własne skupienie.
Koncentracja sześciolatka nie rozwija się z dnia na dzień i nie powinna być mierzona wyłącznie długością czasu spędzonego nad zeszytem. Znacznie ważniejsze jest stopniowe uczenie się kierowania własną uwagą, wykonywania kolejnych etapów zadania i powracania do niego po chwilowym rozproszeniu. Właśnie dlatego w programie Baby City uważność łączy się z projektami, ruchem, sztuką, działaniami sensorycznymi i pracą w grupie. Dziecko ma dzięki temu wiele okazji, aby ćwiczyć skupienie w sytuacjach, w których jest ono potrzebne do osiągnięcia konkretnego celu.
