Recesja dziąsłowa – potocznie określana jako cofanie się dziąseł – to dość powszechny problem, który może powodować nadwrażliwość, zwiększać ryzyko ubytków korzeniowych oraz być źródłem problemów estetycznych. Nie zawsze oznacza ona chorobę przyzębia, ale zawsze wymaga ustalenia przyczyny i oceny stanu tkanek otaczających ząb.
Zdrowe dziąsło tworzy naturalną barierę ochronną wokół zęba. Jeżeli jego brzeg przesuwa się w kierunku wierzchołka korzenia, dochodzi do odsłonięcia powierzchni, która fizjologicznie powinna pozostawać przykryta tkankami miękkimi. Pacjent może zauważyć wówczas, że ząb wygląda na dłuższy, a przy jego szyjce pojawia się większa wrażliwość.
Zjawisko to określa się mianem recesji dziąseł – jest to dość częsty problem kliniczny, a jego przyczyny mogą być bardzo różne. Zdarza się, że recesja współwystępuje z chorobą przyzębia, ale nie jest to reguła.
Spis treści
Dlaczego dziąsła się cofają?
Recesja dziąseł ma wieloczynnikowy charakter. Jej wystąpieniu mogą sprzyjać m.in. uwarunkowania anatomiczne, cienki fenotyp dziąsłowy, nieprawidłowe położenie zęba, urazy mechaniczne, miejscowe czynniki związane z płytką bakteryjną, wcześniejsze leczenie ortodontyczne czy niewłaściwe nawyki higieniczne, zwłaszcza sposób szczotkowania (używanie szczoteczki z twardym włosiem, zbyt duży nacisk, nieprawidłowa technika).
Drugą istotną kwestią jest choroba przyzębia. Przewlekły stan zapalny wywołany przez biofilm bakteryjny może prowadzić do utraty przyczepu łącznotkankowego i kości wyrostka zębodołowego. W takich przypadkach obraz kliniczny może obejmować również recesję.
– W przypadku recesji dziąsłowej bardzo ważne jest ustalenie jej przyczyny. Samo cofnięcie brzegu dziąsła jest objawem, a nie rozpoznaniem. Podczas badania należy ocenić nie tylko wysokość recesji, lecz także stan tkanek międzyzębowych, przyczepu klinicznego, głębokość kieszonek oraz występowanie stanu zapalnego. Pozwala to określić, czy mamy do czynienia z izolowaną recesją czy z elementem choroby przyzębia – mówi dr n. med. Tomasz Maria Kercz, założyciel i lider kliniczny Navia Clinic w Łodzi, gdzie oferowane jest m.in. kompleksowe leczenia periodontologiczne.
Takie rozróżnienie jest istotne dla dalszego postępowania. Innego podejścia wymaga stabilna recesja związana z cienkim fenotypem dziąsła, a innego zmiana towarzysząca aktywnej chorobie przyzębia.
Cofające się dziąsła – jakie objawy powinny zaniepokoić?
Recesja może rozwijać się stopniowo i przez długi czas pozostawać bezobjawowa. Jednym z pierwszych sygnałów jest zmiana wysokości brzegu dziąsła. Ząb może optycznie wydawać się wydłużony, ponieważ odsłonięta zostaje część jego korzenia.
Właśnie odsłonięcie powierzchni korzenia może prowadzić do nadwrażliwości. Cement korzeniowy i znajdująca się pod nim zębina nie zapewniają takiej ochrony jak szkliwo pokrywające koronę zęba. Bodźce termiczne, chemiczne lub mechaniczne mogą więc wywoływać krótkotrwały ból.
Pacjent powinien zwrócić uwagę przede także na:
- obniżenie linii dziąseł wokół zęba,
- odsłonięcie powierzchni korzenia,
- nadwrażliwość na zimne lub gorące pokarmy i napoje,
- ból podczas szczotkowania,
- obrzęk lub zaczerwienienie tkanek,
- widoczne zagłębienie w okolicy szyjki zęba.
Warto pamiętać, że sama nadwrażliwość nie jest charakterystyczna wyłącznie dla recesji. Może występować również w przebiegu ubytków przyszyjkowych, erozji, abrazji czy innych problemów stomatologicznych. Dlatego diagnostyka wymaga oceny całej okolicy.
Recesja dziąseł a choroba przyzębia – dlaczego nie można stawiać znaku równości?
Z perspektywy pacjenta istotny jest fakt, że cofające się dziąsła nie zawsze oznaczają aktywną chorobę przyzębia. Recesja może być samodzielnym stanem klinicznym, będącym efektem np. błędów podczas higieny jamy ustnej. W niektórych przypadkach współwystępuje jednak z chorobą przyzębia, przy czym znaczenie mają wówczas także głębokość kieszonek przyzębnych, krwawienie podczas zgłębnikowania, poziom przyczepu klinicznego, ruchomość zębów oraz stan kości widoczny w badaniach obrazowych. Dopiero zestawienie tych danych pozwala właściwie ocenić sytuację.
Pacjent, który zauważy cofanie się dziąseł, nie powinien więc ani bagatelizować zmian, ani z góry zakładać, że jego przyczyną jest choroba przyzębia. W takiej sytuacji konieczna jest konsultacja u stomatologa.
Co można zrobić, gdy dziąsła się cofają?
Leczenie recesji dziąseł zależy przede wszystkim od przyczyny oraz nasilenia zmian. Pierwszym etapem powinna być dokładna ocena periodontologiczna. Jeżeli problem jest związany z nieprawidłową higieną, konieczna może być korekta techniki szczotkowania i dobór odpowiednich narzędzi. Jeżeli występuje aktywny stan zapalny, podstawą będzie jego opanowanie i kontrola biofilmu.
W przypadku recesji, która nie powoduje istotnych dolegliwości, stomatolog może zdecydować o obserwacji i regularnych kontrolach. Nie każdy przypadek wymaga leczenia chirurgicznego – wykonuje się je wówczas, gdy odsłonięcie korzenia powoduje znaczną nadwrażliwość, ma istotne znaczenie estetyczne lub szybko postępuje. W zależności od indywidualnego stanu stosowane są różne techniki pokrywania recesji, wykorzystujące np. przeszczep tkanki łącznej lub materiały zastępujące tkanki.
Ważnym elementem pozostaje również kontrola czynników, które mogły przyczynić się do rozwoju recesji. Sam zabieg chirurgiczny nie rozwiąże problemu, jeśli nadal będzie występował uraz mechaniczny lub nieleczony stan zapalny.
Cofające się dziąsła nie są wyłącznie problemem estetycznym i nie zawsze oznaczają chorobę przyzębia. Recesja może mieć podłoże anatomiczne, mechaniczne lub zapalne – w przypadku zauważenia obniżenia linii dziąseł, odsłonięcia korzenia lub pojawienia się nadwrażliwości warto skonsultować się ze stomatologiem. Wczesna diagnostyka pozwala określić przyczynę recesji, ocenić jej stabilność i dobrać odpowiednią metodę leczenia.
Artykuł sponsorowany
